Ngā Rīpene Here-ā-Whaiaro, ngā Rīpene Whakarewa Tuku Iho rānei, he Pai Ake te Āhua

Tērā pea ka kite koe i te iti ake o te waku me te pēhanga me ngā whīra here-whaiaro i ērā o ngā whīra whakarewa tuku iho. He maha ngā tūroro e hiahia ana ki ngā whīra e pai ana te ahua, e whai hua ana hoki te mahi. Kia tupato tonu ki te pupuri i tō waha kia ma i a koe e mau ana i ngā whīra.

Ngā Whakaaro Matua

• He iti ake te mamae me te kore whakamarie o ngā whīra here-ā-unoa i ngā whīra whakarewa tuku iho nā te pūnaha topenga motuhake, e whakaiti ana i te pēhanga ki ō niho.
• He iti ake ngā haerenga ki te tari me ngā whakatikatika e hiahiatia ana mō ngā whitiki here-ake, ā, ka tere ake, ka watea ake hoki tō wheako whakatikatika niho.
• He mea nui te pupuri i te akuaku o te waha mō ngā momo whitiki niho katoa. Horoia ō whitiki niho i ia rā kia kore ai e pokaia ngā niho me ngā raruraru o te kapia.

Te Mahi a ia Momo Whītiki

He Whakamārama mō ngā Whītiki Here-Whaiaro

Ka whakamahia e ngā whīra here-ā-unoa he topenga motuhake, he tatau rānei hei pupuri i te waea kia mau tonu. Kāore koe e hiahia ki ngā here rapa mō tēnei pūnaha. Mā te topenga ka taea e te waea te neke haere noa. Ka whakaitihia e tēnei hoahoa te waku me te pēhanga ki ō niho. Tērā pea ka iti ake te mamae i a koe e rongoatia ana.

Ngā āhuatanga matua o ngā whitiki here-whaiaro:

• He topenga kei roto i ngā whāriki.
• Ka paheke ngāwari te waea ki roto i ngā tauera.
• Kāore koe e hiahia ki te whakawhiti i ngā here rapa.

Tohutohu:Ka taea e ngā whīra here-whaiaro te whakapoto i ō haerenga whakatikatika niho. Ka taea e te tākuta whakatikatika niho te whakatika tere ake i ō whīra nā te mea kāore he here rapa hei tango, hei whakakapi rānei.

Tērā pea ka kite koe he iti ake te āhua o ngā whitiki here-whaiaro, ā, he maeneene ake i roto i tō waha. Mā tēnei ka āwhina i a koe kia pai ake te noho i ia rā.

He Whakamārama mō ngā Ārai Whakarewa Tuku Iho

Ka whakamahia e ngā whīra niho whakarewa tuku iho ngā whīra niho, ngā waea, me ngā here rapa. Ka tāpirihia e te tākuta niho he whīra iti ki ia niho. Ka honoa ngā whīra katoa e tētahi waea angiangi. Ka pupurihia te waea e ngā here rapa iti, e kiia nei ko ngā here.

Te mahi a ngā whitiki tautoko tuku iho:

• Ka whakakukū te tākuta niho i te waea hei nuku i ō niho.
• Mā ngā here rapa ka mau te waea ki ngā whīra.
• Ka haere koe ki te tākuta niho ki te whakawhiti i ngā here me te whakatika i te waea.

He roa te hītori o te angitu o ngā whīra niho tuku iho. He tokomaha e whiriwhiri ana i ēnei nā te mea he kaha, he pono hoki. Tērā pea ka nui ake te konganuku i roto i tō waha me tēnei momo, ā, tērā pea ka nui ake te pēhanga i muri i ia whakatikatika.

Whakataurite Whakamarie

Ngā Rerekētanga o te Mamae me te Pēhanga

Tērā pea ka pāngia koe e te mamae, e te pēhanga rānei i te wā tuatahi ka mau koe i ngā whīra niho. He iti ake te mamae o ngā whīra e herea ana e koe i ngā whīra rino tuku iho. Mā te pūnaha topenga motuhake i roto i ngā whīra e herea ana e koe ka taea te neke haere o te waea. Mā tēnei hoahoa ka whakaitihia te kaha ki ō niho. Tērā pea ka iti ake te mamae i muri i ia whakatikatika.

Ka whakamahia e ngā whitiki whakarewa tuku iho ngā here rapa hei pupuri i te waea. Ka taea e ēnei here te hanga i te waku nui ake. Tērā pea ka nui ake te pēhanga ki ō niho, inā koa i muri i te whakakīkī. E ai ki ētahi tūroro he roa ake te mamae me ngā whitiki tuku iho.

Tuhipoka:Tērā pea ka kitea e koe he pai ake te ahua o tō waha me ngā taura here-whaiaro, engari me pupuri tonu e koe te ma o ō niho.

Ngā Wheako Whakarerekētanga

Ka toro atu koe ki tō tākuta niho whakahāngai mō ngā whakatikatika auau. Mā ngā whitiki here-whaiaro, ka tere ake, ka māmā ake hoki ēnei haerenga. Ka whakatuwherahia e te tākuta niho whakahāngai te topenga, ka nekehia te waea, ka kati anō. Kāore koe e hiahia ki te whakawhiti i ngā here rapa. He iti ake te wā e pau ana i tēnei tukanga, ā, he iti ake te mamae.

Me tango, me whakakapi hoki e te tākuta niho ngā here rapa mō ngā whatu rino tuku iho. Ka taea e tēnei mahi te kukume i ō niho me ō kapia. Tērā pea ka nui ake te pēhanga i a koe i ia haerenga, ā, i muri hoki i ia haerenga. E ai ki ētahi tūroro he mamae ō rātou niho mō ētahi rā i muri i ngā whakatikatika.

Anei tētahi ripanga māmā hei whakatairite i ngā wheako whakarerekētanga:

Te Whakamarie me te Whakariri o ia Rā

Ka mau koe i ngā whītiki i ia rā, nō reira he mea nui te whakamarie. He iti ake, he maeneene ake ngā whītiki o ngā whītiki here-whaiaro. He iti ake te mirimiri o ēnei whītiki ki ō paparinga me ō ngutu. Tērā pea he iti ake ō mate waha, he iti ake hoki te riri.

He nui ake ngā whāriki me ngā here rapa o ngā whīra niho whakarewa tuku iho. Ka taea e ēnei wāhanga te wero, te rakuraku rānei i te roto o tō waha. Me whakamahi pea koe i te ware pi niho hei uhi i ngā wāhi koi. Ka taea hoki e ētahi kai te piri ki roto i ngā here, ka pāngia ai e te mamae.

Ki te hiahia koe kia maeneene ake te wheako o ia rā, kia mahara kia horoia pai ō whitiki niho kia kore ai e nui ake te riri.

Te Whai Hua me te Wheako Maimoatanga

Te Wā Maimoatanga

Tērā pea e hiahia ana koe ki te tango wawe i ō whitiki niho. He maha ngā wā ka tere ake te neke o ō niho e ngā whitiki here-whaiaro i ngā whitiki whakarewa tuku iho. Mā te pūnaha topenga motuhake ka taea e ō niho te neke me te iti ake o te waku. He maha ngā tūroro ka whakaoti i te maimoatanga i ētahi marama i mua atu me ngā whitiki here-whaiaro. Ka roa ake pea ngā whitiki whakarewa tuku iho nā te mea ka nui ake te ātete o ngā here rapa. Ka hoatu e tō tākuta niho he rārangi wā ki a koe, engari ka kite pea koe...

Ngā Haerenga Tari

Ka maha ngā wā ka toro atu koe ki tō tākuta niho whakahāngai i te wā e rongoatia ana. He iti ake te maha o ngā wā e hiahiatia ana mō ngā whīra here-whaiaro. Ka taea e te tākuta niho whakahāngai te whakatika tere i te waea nā te mea kāore he here rapa hei whakawhiti. He iti ake te wā e noho ana koe i te tūru i ia wā tirotiro. He maha ngā wā e hiahiatia ana kia maha ake ngā wā toro atu ki ngā whīra whakarewa tuku iho. Me whakakapi tonu ngā here rapa, ā, ka roa ake pea ngā whakatikatika.

Tohutohu: Pātai atu ki tō tākuta niho mō te auau o te haerenga mai ki te tirotiro niho. Mā te iti o ngā haerenga ka taea te penapena i tō wā, ā, ka māmā ake te tukanga.

Te Tiaki me te Tiaki

Me tiaki e koe ō whīra niho i ia rā. He māmā ake te horoi i ngā whīra here-ā-unoa nā te mea he iti ake ngā wāhanga. Kāore e piri ngāwari te kai me te paraka. He nui ake ngā wāhi huna o ngā whīra whakarewa tuku iho mō te kai. Me parai pea koe me te miro niho kia tino tupato. Ahakoa te momo e whiriwhiria e koe, he mea nui te akuaku waha pai. Kia mahara,

Ngā Take Hauora ā-Waha me te Āhua Noho

Te Horoi me te Āhua Hauora

Me pupuri e koe ō niho me ō taura niho kia ma i ia rā. He iti ake ngā wāhanga o ngā taura niho here-whaiaro, kia māmā ake ai te paraihe me te miro niho. Kāore e nui te mau o te kai me te paraka. He nui ake ngā wāhi huna o ngā taura niho whakarewa tuku iho. Me whakamahi pea koe i ngā paraihe motuhake, i ngā miro miro rānei hei toro atu ki ngā wāhi katoa. Ki te kore koe e horoi pai i ō taura niho, ka pāngia koe e ngā poka, e ngā raruraru kapia rānei.

Tohutohu:Paraihia ō niho i muri i ia kai. Whakamahia he paraihe niho whai fluoride me he paraihe niho ngohengohe. Whakamātauria te whakamahi i tētahi paraihe i waenganui i ngā niho hei horoi i ngā taha o ngā niho.

Te Kai me te Oranga o Ia Rā

Ka taea e ngā whīra te whakarerekē i te āhua o tō kai. Ka taea e ngā kai mārō, piri rānei te kino i ō whīra, i ō waea rānei. Me karo koe i ngā kai pēnei i te pōporo, te nati, te kapia, me ngā monamona ngaungau. Tapatapahia ngā hua me ngā huawhenua kia iti. Tērā pea ka iti ake te kai e mau ana i ngā whīra here-whaiaro, nō reira, tera pea ka māmā ake te kai. Ka taea e ngā whīra tuku iho te kohikohi i te nui ake o te kai huri noa i ngā here rapa.

Ngā Kai hei Karo i te Wāhi e Mau Ana i ngā Whītiki:

• Ngā monamona mārō
• Kapia ngaungau
• Hukapapa
• Kānga i runga i te kakau

Kōrero me te Whakapono

Ka pā pea ngā whīra ki tō kōrero i te tīmatanga. Tērā pea ka kite koe i te paku orooro, i te uaua rānei ki te whakapuaki i ētahi kupu. Ka taurite te nuinga o te tangata i muri i ētahi rā. He iti ake ngā whīra o ngā whīra here-whaiaro, nō reira, tērā pea ka iti ake te matotoru o tō waha. Mā tēnei ka āwhina i a koe ki te kōrero mārama ake, me te māia ake. Tērā pea he āhua rerekē te menemene me ngā whīra, engari kia mahara, kei te mahi koe i ngā mahi hei hanga i tētahi ataata hauora ake!

He pai ake, he whai hua ake hoki ngā whāriki whakarewa e herea ana i a rātou anō i ngā whāriki tuku iho, engari me aro nui ki te akuaku o te waha.

He aha te Hiranga o te Akuaku Waha

Me pupuri tō waha kia ma i te wā e mau ana koe i ngā whitiki niho. Ka piri pea te kai me te paraka ki ngā whitiki niho me ngā waea. Ki te kore koe e horoi pai i ō niho, ka pāngia pea koe e ngā poka, e te mate kapia rānei. Ka taea e ngā huakita te hanga, ā, ka puta he manawa kino. Mā ngā kapia hauora ka tere ake te neke o ō niho, ka pai ake hoki tō maimoatanga. Ka tirohia tō waha e tō tākuta niho i ia haerenga. Mā ngā niho ma koe e karo i ngā raruraru, ā, ka oti tō maimoatanga i te wā tika.

Kia maumahara, mā te akuaku pai o te waha ka tiakina ō niho me ō kapia i a koe e mahi ana i te whakatikatika niho.

Ngā Tohutohu mō te Pupuri i te Ma o ngā Whēkau

Ka taea e koe te whai i ngā mahi māmā hei pupuri i te ma o ō whitiki niho i ia rā:

• Paraia ō niho i muri i ia kai. Whakamahia he paraihe niho ngohengohe me te paraihe niho whai fluoride.
• Mirohia ngā niho kotahi i te rā. Whakamātauria te whakamahi i te miro miro, i te miro niho motuhake rānei.
• Horoia tō waha ki te wai, ki te wai horoi rānei hei tango i ngā matūkai.
• Tirohia ō niho me ō taura niho i roto i te whakaata. Kimihia mēnā he kai kua mau.
• Haere ki tō tākuta niho mō ngā tirotiro me ngā horoinga i ia wā.

Ka taea e koe te pātai atu ki tō tākuta niho mō ngā taputapu horoi. Mā ngā whitiki niho ma koe e āwhina kia pai ake tō wairua, kia ora ai hoki tō ataata.

Te Whakarite i tāu Kōwhiringa

Ngā Manakohanga Whaiaro

He rerekē ō hiahia me ō manakohanga. Ko ētahi e hiahia ana ki ngā whitiki niho kia maeneene te āhua, kia iti ake te matotoru. He iti ake te āhua o ngā whitiki niho here-whaiaro i roto i tō waha. Tērā pea ka pai koe ki te whakaaro he iti ake ngā haerenga ki te tari me te ngāwari ake o te horoi. Ko ētahi e pai ake ana ki te āhua tawhito o ngā whitiki niho whakarewa tuku iho. Tērā pea ka pai koe ki te whiriwhiri i ngā whitiki rapa tae kanapa hei whakaatu i tō āhua.

Tohutohu:Whakaarohia ngā mea tino nui ki a koe. Ko te whakamarie, te āhua, me te tiaki o ia rā, he mea nui katoa ki tāu whakatau.

Ngā Tohutohu a te Tākuta Niho Whakaora

Ko tō tākuta niho te mea e mōhio ana ki ō niho. Ka tirohia e rātou tō ngau, tō tūnga niho, me te āhua o tō kauae. He pai ake te mahi a ētahi wā me te momo rawhi niho kotahi. Ka tūtohu pea tō tākuta niho i ngā rawhi niho here-whaiaro hei tere ake te maimoatanga, hei ngāwari ake rānei te horoi. I ētahi wā, ka pai ake pea ngā hua o ngā rawhi niho tuku iho.

• Pātai atu i ngā pātai i a koe e kōrero ana.
• Kōrerohia ō āwangawanga mō te whakamarie me te manaaki.
• Whakawhirinaki ki ngā wheako me ngā tohutohu a tō tākuta niho.

Te Utu me Ētahi Atu Whakaaroaro

Ka pā pea te utu ki tāu whiringa. He nui ake te utu o ngā whīra here-whaiaro i ētahi wā i ngā whīra tuku iho. Tērā pea ka utua e te inihua tētahi wāhanga o te whakapaunga. Me pātai koe mō ngā mahere utu, ngā hekenga utu rānei.

Anei tētahi ripanga māmā hei whakataurite:

Whakaarohia tō tahua, tō momo noho, me te mea e tika ana māu. Ka uru tō whiringa pai ki ō hiahia, ā, ka āwhina i a koe ki te whakatutuki i ō whāinga ataata.

Tērā pea ka kitea e koe he pai ake te āhua o ngā whitiki here-whaiaro, ā, he tere ake te mahi. Ka āwhina ngā momo e rua ki te whakatikatika i ō niho. Me pātai tonu ki tō tākuta niho mō ētahi tohutohu i mua i tō whiriwhiri.

Ngā Pātai Auau

He iti ake te mamae o ngā whīra here-whaiaro i ngā whīra tuku iho?

Tērā pea ka iti ake te mamae o ō niho mā te whakamahi i ngā whīra here-whaiaro. Ka iti ake te pēhanga o ō niho nā te pūnaha topenga motuhake. He maha ngā tūroro e kī ana he pai ake te āhua o ō rātou niho.

Ka taea e koe te kai i ngā kai ōrite me ngā momo whitiki niho e rua?

Me karo i ngā kai mārō, piri, ngaungau rānei e rua ngā momo. Ka taea e ēnei kai te pakaru i ngā whāriki, i ngā waea rānei. Tapatapahia te kai kia ririki kia māmā ake ai te ngaungau.

Kia pēhea te auau me toro atu koe ki te tākuta niho whakahāngai me ngā whitiki here-whaiaro?

He iti ake te auau o tō haerenga ki te tākuta niho whakahāngai me ngā whitiki here-whaiaro. He poto ake te wā e hiahiatia ana mō ngā whakatikatika. Mā tō tākuta niho whakahāngai e whakarite tō kaupapa mahi.

Tohutohu: Me whai tonu i ngā tohutohu a tō tākuta niho mō ngā hua pai rawa atu.